تاثیر پدیده « پیگمالیون » در امر آموزش- قابل استفاده برای همکاران و مدیران مدارس

اثر پیگمالیون، فراتر از یک تفکر مثبت

انگیزش

 

نویسنده : سعید امام قلی زاده

این یک پدیده جالب روانشناسی است که افراد تمایل دارند، انتظارهایی را که دیگران نسبت به آنها دارند، بر‌آورند. اگر معلمی براین باور باشد که بچه‌ای کند ذهن است، خود بچه هم باور می‌کند و واقعاً دیر یاد می‌گیرد. همچنین کودک خوش اقبالی که در چشم معلم، تیز‌هوش جلوه می‌کند در راه دستیابی به انتظارها موفق خواهد بود. این یافته، بارها و بارها تایید شده، حتی در بسیاری از موارد، به عنوان یک امر بدیهی پذیرفته شده است. همین امر در سازمان نیز محقق است. اگر مدیری بپذیرد که افراد گروه او درجه یک هستند، مطمئناً این افراد بهتر از گروهی عمل می‌کنند که مدیرش نظر دیگری دارد.

حتی اگر استعداد ذاتی هر دو گروه یکسان باشد، باز هم این اتفاق می‌افتد. همیشه برخی از مدیران به گونه‌ای با زیر‌دستان رفتار می‌کنند که آنها را به سوی عملکردی برتر می برند. اما بیشتر مدیران ناخودآگاه رفتاری با زیر‌دستان خود دارند که به گمان توانمندی‌هایشان در دستیابی به موفقیت، ضعیف عمل می‌کنند. چگونگی برخورد مدیران با زیر‌دستان، ناشی از انتظارهای آنها از زیر دستان است و این انتظارها به گونه مرموزی بر رفتار مدیران تاثیر می‌گذارند. اگر مدیر سطح توقع خود را بالا ببرد، احتمالاً بهره‌وری به سطح عالی می‌رسد و اگر مدیر توقع کمی داشته باشد، چه بسا بهره‌وری ناچیز خواهد بود. گویی در بطن این ماجرا قانونی وجود دارد که زیر‌دستان را وادار می‌کند برای تامین انتظارهای مدیران، قوی یا ضعیف عمل کنند. این پدیده باعنوان اثر پیگمالیون شناخته شده است. (Livingston, 1969: 81)
در یک افسانه یونانی چنین آمده است که پیگمالیون که یک مجسمه‌ساز است، دلباخته یکی از مجسمه‌های خود و درواقع دلباخته تصویری می شود که در ذهن خود از محبوبش ساخته است و این افسانه یونانی، نمایشنامه نویس ایرلندی، جرج برنارد شاو را بر آن داشت تا نمایشنامه پیگمالیون را که بر اساس آن آهنگ بانوی زیبای من ساخته شده را بنویسد. موضوع اصلی این آثار این بود که یک شخص با باور، عقیده و تلاش خود می‌تواند دیگران را تغییر دهد.

این پدیده در علم طب و پزشکی نیز بارها و بارها خود را نشان داده است. دیر زمانی است که در مشاغل درمانی مشخص شده است که انتظارهای یک پزشک یا روان‌پزشک می‌تواند تاثیر زیادی بر سلامت جسم یا روح یک بیمار بگذارد. آنچه در ذهن بیمار و درمان کننده او می‌گذرد (به ویژه زمانی که ذهنیت‌های هر دو همخوانی داشته باشد) می‌تواند نقش تعیین کننده‌ای در پیش‌بینی نتیجه ایفا کند. برای مثال بارها دیده‌ایم که پیش بینی بدبینانه یک پزشک، چه اثر مخربی بر بیمار گذاشته است. باز همه به خوبی می‌دانیم که انتظارهای یک پزشک بر اثربخشی یک دارو یا درمان جدید به شدت تاثیر می‌گذارند؛ تاثیری که در حرفه پزشکی به اثر دارونما (Placebo) معروف استh.(Livingston,1969:81-82)

در نمایشنامه پیگمالیون (اثر برنارد شاو)، الیزا دولیتل (یکی از شخصیت‌های فیلم) می‌گوید:
«می‌دانی با صرف نظر کردن از چیزهایی که هر کس می‌تواند انتخاب کند (مانند چگونگی پوشش و آهنگ سخن گفتن) باید گفت که در اصل تفاوت یک بانو و یک دختر خدمتکار در این نیست که آنها چگونه رفتار می‌کنند، بلکه تفاوت در این است که با آنها چگونه رفتار می‌شود. برای پروفسور هیگینز ، من همیشه یک خدمتکار هستم، زیرا او همیشه با من مثل یک دختر خدمتکار رفتار کرده و می‌کند. اما می‌دانم که می‌توانم برای تو بانویی متشخص باشم، چون تو همیشه با من مثل یک خانم رفتار کرده و می‌کنی.»

در پایان داستان، پروفسور هنری هی‌جینز از راه انتظارها و تلاش سخت خود، الیزا دولیتل را از یک دخترک خدمتکار به یک بانوی متشخص و خوش صحبت تغییر می دهد.(Loftus, 1995:81)
در سال ۱۹۶۵ مجله نگاه (Look) در ایالات متحده، حاوی مقاله‌ای داشت، با نام معجزه سوئینی.

این مقاله اشاره به داستانی در مرکز کامپیوتری یک بیمارستان در شهر لوئیزانای نیواورلئان دارد که در آن زمان توسط جیمز سوئینی اداره می‌شد. بر اساس نوشته این مقاله، سوئینی ادعا می‌کرد: «من می‌خواهم یک سیاه پوست بی سواد را به یک متخصص کامپیوتر تبدیل کنم». در آن زمان تبعیض نژادی در آمریکای جنوبی رایج بود. سیاه پوست بی‌سواد سوئینی در بخش حمل و نقل بیمارستان کار می‌کرد و جرج جانسون نام داشت. بعدها جانسون به عنوان سرایدار مرکز کامپیوتر انتخاب شد که صبحها به کار سرای‌داری و بعد از ظهرها به آموختن کامپیوتر می‌پرداخت. جانسون مطالب زیادی را درباره کامپیوتر آموخت، در حالی که دانشگاهیان هنوز براین باور بودندکه فرد باید ضریب هوشی ویژه‌ای داشته باشد تا بتواند کار با کامپیوتر را فراگیرد. نتیجه آزمون هوشی جانسون نشان داد که با داشتن ضریب هوشی پایین، او نمی‌تواند حتی تایپ با کامپیوتر را یاد بگیرد، چه رسد به کار بری کامپیوتر. اما این حرفها سوئینی را قانع نکرد. سوئینی با جرج، به عنوان یک فرد متخصص کامپیوتر رفتار می‌کرد و طبق گفته سوئینی، او بهترین یاد گیرنده‌ای بود که تا به آن زمان به یادگیری کامپیوتر پرداخته بود. جانسون درنهایت مسئول اطاق اصلی کامپیوتر شد و اپراتوری کامپیوتر را یاد گرفت. سوئینی برای کمک کردن به جانسون به سختی کار می‌کرد که می‌توان این را ترکیبی از سرسختی و اطمینان به توانایی شخص برای موفق شدن نامید. انتظارهای سوئینی براساس اعتمادی شکل گرفته بود که به توانایی در آموزش داشت، نه بر پایه مدارک و مستندات یادگیری جانسون. (Loftus, 1995:82)

این نمونه‌ها به ما نشان می‌دهند که اثر پیگمالیون موضوعی فراتر از یک تفکر مثبت است. پیگمالیون علاوه بر تفکر و باور قلبی به موفقیت، نیاز به انجام اقدامات عملی هم دارد. پیگمالیون تنها در مورد زن ایده‌آلش فکر نمی‌کرد. او به آفرینش گالیتی (مجسمه موردنظر)کمک کرد. پروفسور هی‌جینز برای کمک به الیزا دولیتل برای ارتقا تا سطح انتظارش سعی کرد و سرانجام موفق شد. (Loftus, 1995:83)

در کسب و کار و روابط استاد – شاگردی نیز وضع به همین گونه است. استادی که مهارتها و استعدادهای زیردستانش را می‌شناسد، می‌تواند به آنها در کسب هدفهاشان کمک کند. رابطه استاد- شاگردی نمونه‌ای از اثر پیگمالیون در کسب و کار است. این روابط بیشتر شبیه روابط ستادی در سازمان است تا روابط صفی. استاد، راهنمایی‌ها را ارائه کرده، تجربه های خود را با زیردستان تقسیم می‌کند. برای اینکه این فرایند موثر باشد، استاد باید نسبت به موضوع پیگمالیون نظری مثبت داشته باشد. در کل، باور مدیران به توانایی خویش در آموزش و تشویق زیردستان زمینه‌ای برای شکل گیری انتظارهای بالای مدیریتی است. (Livingston, 1969:81-82)

در تایید این امر، روزنتال مثالی از شاگردان زیر دست خود بدین شرح ارائه می‌کند:
«من از آنها خواستم برای انجام یک تحقیق، در مدت یک ماه (سپتامبر) مسئله را تعریف کنند، ادبیات آن را بیابند، یک مثال عملی از آن طراحی کرده، درپایان از آن نتیجه گیری کنند. در عمل، در مدت یک ماه این کار عملی نیست و حتی خود من هم از انجام آن عاجزم. ولی شاگردان من از این موضوع بی خبر بودند و در کمال ناباوری تمام آنها در مدت یک ماه این فعالیت‌ها را انجام داده، نتیجه گیری نیز کردند. آنها واقعاً کار‌های شگفت‌انگیزی می‌کنند.»(Rosenthal, 1999:89)

انعکاس انتظارهای مثبت از زیردستان، شاگردان باعث ارتقای سطح عملکرد آنان می‌شود. نتایج پژوهشها نشان داده که با انعکاس این انتظارهای دانش‌آموزان، زیردستان و افراد تحت تعلیم، نه تنها دارای عملکرد و بازده بهتر و بالاتری هستند، بلکه برای یادگیری نیز به زمان کمتری نیاز دارند و سریع‌تر از بقیه، مطالب را فرا می‌گیرند. افراد با پتانسیل بالاتر در ارزیابی توسط همکاران شان نیز

عملکرد بالاتری را نشان داده بودند. از نتایج این مطالعات کمبل این موارد را استنتاج کرد:
- انتظارهای مربی از کارآموز و چگونگی رفتار و برخورد با آنها به شدت بر عملکرد کارآموزان تاثیر می‌گذارد.
- کارآموزان خیلی بیشتر سعی می‌کنند خود را آن‌گونه که از آنها انتظار می‌رود، نشان دهند.
- بالاترین سطوح عملکرد، توسط افرادی که سرپرستان آنها انتظار عملکرد بیشتر و بهتری از آنها دارند، کسب می‌شود.
- مدیران و سرپرستان در محیط کار انتظارهای خود را از کارآموزان شکل می‌دهند و این انتظارها را به آنها انتقال می‌دهند. کارآموزان این انتظارها را دریافت کرده و رفتار خود را بر اساس آن تنظیم می‌کنند.

به گفته کمبل این انتظار سرپرستان گاهی ممکن است بر اساس باورهای کلیشه‌ای نادرست و بی اساس باشد که این امر تاثیر مستقیم بر یادگیری افراد دارد. انتظارهای مثبت سرپرستان باعث اعتماد به نفس بیشتر زیردستان شده که درنهایت کارآموزان و زیردستان توانایی بیشتری برای حل مشکلات از خود نشان می‌دهند. (Murphy,et al 1999:245-247)

اثر پیگمالیون در بانکداری
در صنعت بانکداری بدترین وجهه از اثر پیگمالیون، ورشکستگی بانک است. بانک ممکن است کاملاً خودکفا باشد و حتی سود دهی آن نیز عالی باشد، ولی یک شایعه در مورد ورشکستگی بانک می‌تواند اوضاع را به کلی دگرگون سازد. افرادی که انتظار ورشکستگی بانک را دارند، بر اساس این انتظار خود عمل می‌کنند. اگر چه این انتظار ممکن است در باطن نادرست و بی اساس باشد ولی رفتارهایی که از این انتظارها ناشی می‌شود، درنهایت می‌تواند باعث تغییرات شگرفی در روش کار بانک شود. دلالهای ارز با انتظارهای خود از تغییرات نرخ ارز نقش مهمی در این تغییرات ایفا می‌کنند. این تغییرات می‌توانند نقش مخربی در تجارت خارجی داشته و یا به عکس باعث تقویت آن شوند. یکی از مزایای اصلی سیستم پول اروپایی این است که توسط قانون منع تغییرات بیش از اندازه نرخ ارز، از یک ثبات نسبی برخوردار شده است.(Loftus, 1995:82)

در سال ۱۹۶۹ استرلینگ لیوینگستون در مجله هار وارد بزینس ریویو مقاله‌ای باعنوان پیگمالیون در مدیریت می‌نویسد که در آن مثال جالبی از صنعت بانکداری ذکر شده است. در این مقاله لیوینگستون اثر بخشی مدیران شعب را در یک بانک آمریکایی بررسی می‌کند. برخی از مدیران این بانک به دلیل ضررهای ناشی از کار، قدرت وام‌دهی خود را توسط مقامهای بالاتر از دست داده بودند و اثربخشی آنان کاهش یافته بود. این مدیران برای جلوگیری از ضرر بیشتر و کاهش بیشتر قدرت وام‌دهی خود، شروع به دادن وام با وثیقه و تضمین بیشتر (وام‌های مطمئن) کردند. درنهایت این امر منجر به کاهش تعداد کل مشتریان، حتی کاهش حسابهای جاری و پس‌انداز آنان شد. این مدیران برای جبران خسارات وارده شروع به انجام اقداماتی با ریسک بالا، از قبیل پذیرفتن چک و سفته کردند و تقریباً بدون تفکر، خطرهای احتمالی ناشی از عدم اعتبار وام گیرندگان را به جان می‌خریدند. این امر درنهایت منجر به از دست رفتن اعتبار بانک شد.

در این مثال انتظارهای مدیران بالا رتبه از مدیران زیر دست خود که قدرت وام‌دهی را از آنان سلب کرده بود، باعث بروز رفتاری شد که بعدها منجر به ضررهای بیشتری شد. این اثر، اثر پیگمالیون منفی نام دارد. (Loftus, 1995:83-84)

اثر پیگمالیون در بورس
در بین سهامداران نیز همین وضعیت صادق است. اگر یکی از سهامداران نسبت به آینده سهام خود بدبین شود، اقدام به فروش کل سهام خود می‌کند. اگر این مقدار سهام یا تعداد این افراد زیاد باشد، این امر سایر سهامداران را نیز به فروش سهام خود تشویق می‌کند که در نهایت باعث افت قیمت سهام یادشده می‌شود. در سطح کلان، این انتظارها و رفتارها می‌توانند تأثیرات شگرفی بر میزان تولید ملی، میزان سرمایه‌گذاری در کشور، میزان صــادرات، میزان واردات، درآمد ملی، درآمد سرانه، کیفیت و سطح زندگی افراد جامعه، اقتصاد کشور و حتی روابط سیاسی کشور با ســـایر کشورها داشته باشند. (۱۹۹۵:۸۴ ,Loftus)

تئوری چهار عاملی روزنتال
روزنتال برای تبیین اثر پیگمالیون تئوری چهار عاملی خود را به این شرح بیان می‌دارد. این عوامل هم شامل ارتباطات کلامی و نیز ارتباطات غیر کلامی می‌شود. افرادی که انتظارهای خوب و مثبت از کارکنان، مشتریان، شاگردان، فرزندان و سایرین دارند، این عوامل را برای آنها فراهم می‌کنند:
جو: چنین افرادی که از دیگران انتظارهای مثبت دارند، یک جو احساسی-اجتماعی، قابل پذیرش، عاطفی و برانگیزاننده برای دیگران به‌وجود می‌آورند. این جو شامل توجه، لبخند، گرمی و صمیمیت، تکانهای سر به نشانه تایید، برقراری تماس چشمی خوب، حمایت‌های عاطفی و نیز می‌تواند شامل پاداشهایی باشد که به عملکرد افراد تعلق می‌گیرد. افرادی که انتظار عملکرد بهتری از آنان می‌رود و آنان نیز به هدفهای عملکرد دست می‌یابند، معمولاً با تناوب بیشتری پاداش دریافت می‌دارند.

داده: آنها به افرادی که دارای پتانسیل بیشتری برای کار یا پیشرفت هستند، موارد مهم و سخت کار را واژه به واژه یاد می‌دهند. این افراد به زیردستان و همکاران خود پیشنهادها و فکر های بهتری ارائه می‌کنند که این افزایش کیفیت و کمیت اطلاعات، حس اهمیت کار را به افراد القا کرده، کمک می‌کند تا عملکرد بهتری داشته باشند.

ستاده: آنها افرادی را که بیشتر می‌پرسند، تشویق می‌کنند. برای دادن پاسخ بیشتر به آنها فشار می‌آورند و برای انجام درست کار زمان بیشتری به آنها می‌دهند. اظهار نظرهای ویژه درباره میزان موفقیتی که از افراد انتظار می‌رود به آنان کمک می‌کند که برای عملکرد خود هدفهای بالاتر و سطح واقع‌بینانه تری از خواسته‌هایشان را تعیین کنند.

بازخورد: آنها به دیگران بازخوردهای کلامی بیشتری را درباره عملکرد می‌هند. پاسخ و واکنش بیشتر، تشویق بیشتر و حتی گاهی انتقاد بیشتر که به آنها یاد می‌دهد برای ترقی چه باید بکنند. این بازخوردها با تناوب بیشتری همراه بوده، به طور معمول پیشنهادهای مشخصی را برای بهبود در بر دارند. هنگامی که کارکنان نیز به انتظارهای بالای مدیران با عملکرد های عالی پاسخ می‌دهند، سیکل موثری را ایجاد می‌کنند که در نتیجه آن انتظارهای مدیران افزایش می‌یابد و در مرحله بعد، عملکرد کارکنان نیز عالی‌تر از گذشته خواهد شد. به‌عکس کاهش انتظارهای مدیر، عملکرد ضعیف کارکنان را به همراه دارد و عملکرد ضعیف افراد نیز کاهش هرچه بیشتر انتظارهای مدیر و سیر نزولی عملکرد را در پیش خواهد داشت.(Hersey and Blanchard, 1989:195)

روزنتال براین باور است که این عوامل به صورت دو طرفه عمل می‌کنند؛ یعنی کارکنان نیز می‌توانند همین تأثیرات را بر مدیران،کودکان بر والدین، کارآموزان بر آموزگاران و مشتریان بر سازمان، توسط ارتباطات کلامی یا غیر کلامی داشته باشند. این اثر و تأثیر باعنوان اثر پیگمالیون )یا اثر گالیتی(شناخته شده است. (۱۹۹۵:۸۳ ,Loftus)

پرورش کارکنان جوان
پاره‌ای از پژوهشها نشان دادند که انتظارهای اولیه شرکت از عملکرد کارکنان، شکل دهنده انتظارها و رفتارهای آینده آنان است. والترز (مدیر استخدام تحصیل کرده‌های شرکت ای.تی.اندتی پس از بررسی این پژوهشها به این نتیجه رسید که «روسای تازه‌واردان، باید از بهترین مدیران سازمان انتخاب شوند». اما متأسفانه اغلب شرکتها عکس این حالت عمل می‌کنند. یعنی به ندرت پیش می‌آید که سازمانها، دانش‌آموخته‌های جوان دانشگاهی را برای کار در کنار مدیران با تجربه، یا مدیران سطح بالا انتخاب کنند. آنها معمولاً مدیریت این افراد تازه‌وارد را به سرپرستانی محول می‌کنند که جزو کم ‌تجربه ‌ترین افراد سازمان و یا افراد باتجربه ولی فاقد صلاحیت لازم هستند. اکثر این مدیران فاقد دانش و مهارت لازم برای پرورش قابلیت‌های سودمند زیردستان خود هستند. در نتیجه بیشتر دانش‌آموخته‌های دانشگاه، کار خود را در بدترین شرایط ممکن آغاز می‌کنند و چون می‌دانند توانایی‌هایشان توسعه نمی‌یابد و مورد استفاده قرار نمی‌گیرد، به طور طبیعی خیلی زود نسبت به کارفرما و در کل زندگی شغلی خود بدبین می‌شوند. (Livingston, 1969:81-82)

نتیجه گیری
در این مقاله با استفاده از مثالها و الگوهای عینی به بررسی اثر پیگمالیون و چگونگی انتقال انتظارهای ذهنی یک فرد درباره چگونگی رفتار با دیگران و تأثیرات آن بر عملکرد سایرین پرداخته شده است. عـواملی که از این راه می‌توانند باعث افزایش بهره‌وری افراد و اثربخشی سازمان شوند در تئوری چهار عاملی روزنتال تحت عوامل داده، ستــاده، باز خور و جو مشخص شدند. مدیرانی که در ارتباطات روزمره خود از این عــوامل به گونه خوبی استفاده می‌کنند، باعث افزایش اعتمــاد به نفس افراد، سطح عملکرد و کارایی آنان و در کل افزایش بهره‌وری سازمان خود می‌شوند که در نهایت موجبات رساندن سازمان به سمت تعالی خود را فراهم می‌کنند. به اثرات پدیده پیگمالیون در برخی سازمانها نظیر بانک‌ها و بورس اشاره کردیم و شاهد تأثیرات گاهی غیر‌قابل جبران آن بر سازمان و جامعه بودیم. از اینجا می‌توان به اهمیت توانایی افراد و به ویژه مدیران در استفاده از این پدیده پی برد که اگر مدیران از مهارت کافی در این امر برخوردار نباشند، می‌توانند آسیب‌های جدی به کارکنان، سازمان، جامعه و در کل اقتصاد کشور وارد کنند.

منابع
۱٫ Murphy,D. and Campbell, c. and Garavan,T.N. (1999), The Pygmalion effect reconsidered: it’s implications for education, training and workplace learning, Journal of European Industrial Training, Vol. 23, No. 4/5.
2. Cherrington, J. D. (1989), organizational behavior: The management of individual and organizational performance, Allyn and Bacon, Inc., Boston.
3. Livin gston, J. S. (1969), “Pygmalion in management”, Harvard Business Review, July – August.
4. P. Hersey and K.H. Blanchard, (1989), management of organizational behavior: utilizing human resources, 5th Ed, Prentice Hall, Inc.
5. P. Loftus, (1995), The Pygmalion Effect, industrial and commercial training, Vol. 27, No. 4.
6. Rosenthal,R. (1999), Pygmalion in the classroom, National Teaching & Learning Forum, February, Vol. 8, No. 2.

سعید امام‌قلی‌زاده: دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت دانشگاه تهران

برگرفته از ماهنامه تدبیر

 

نامه های ارسالی به گروه آموزشی زبان عربی استان

سرگروه های محترم درس زبان عربی

با سلام و احترام

عملكرد و مكاتبات ارسالی به گروه  آموزشی زبان عربی استان ؛ پس از اين در جدول زير درج خواهد شد . شايسته است همواره جهت اطلاع از وصول مرسولات خود به اين جدول مراجعه نماييد

ردیف	شهرستان/منطقه/ناحیه	تاریخ	موضوع
1	اسدآباد
2	بهار	۱۵/۷/۹۰ 90/7/30 90/8/1 ۷/۸/۹۰ 90/8/30 90/9/21	ارتباط با گروه استان از طریق وبلاگ ارسال اسامی همکاران از طریق ایمیل تماس تلفنی با گروه استان ارسال وضعیت عملکرد (درصد قبولی )آموزشگاههای بهار در سال تحصیلی ۹۰/۸۹(ایمیل) برنامه عملیاتی سالیانه در 9برگ(90/8/5) بازدید از مدارس (90/8/2-90/8/9) 2 برگ بازدید از مدارس (90/9/7)
3	تویسرکان	90/8/2 90/9/7	تماس تلفنی با گروه استان اسامی همکاران + 2 برگب رنامه سالانه
4	جوکار	90/8/23 90/8/23 ۹۰/۹/۲۸ ۹۰/۹/۲۸	برنامه عملیاتی در6برگ صورت جلسه گروه صورتجلسه گروه در تاریخ ۱۰/۹/۹۰ ۵ برگ فرم بازدید از واحد های آموزشی
5	خزل	90/7/6 ۹۰/۷/۲۵	مشخصات همکاران (نمابر) برنامه عملیاتی سالانه در قالب یک برگ (فاکس)
6	رزن	۹۰/۷/۲۶ ۹۰/۷/۲۶ ۹/۸/۹۰ 90/8/30 90/9/7	آدرس وبلاگ گروه ارسال مقاله مکتب ادبی سمبولیسم تماس تلفنی با گروه استان ارتباط با استان (پرسش علمی) (پیامک) اسامی همکاران+ 1 برگ برنامه سالانه
7	سامن	۱۹/۷/۹۰ ۹۰/۸/۲ 90/8/30 90/8/30 90/9/21	مشخصات همکاران (ایمیل) تماس تلفنی با گروه استان و پرسش علمی  ارسال آدرس وبلاگ (از طریق وبلاگ) ارسال 5 برگ برنامه سالانه گروه عربی(اداری) صورتجلسه گروه (تاریخ 90/9/9)
8	سردرود	90/8/23	عدم وجود سرگروه درس عربی
9	فامنین	۹۰/۹/۲۸	تماس تلفنی با گروه استان
10	قروه درجزین
11	قلقلردود	90/9/7	4 برگ برنامه سالانه
12	قهاوند
13	کبودراهنگ	۱۹/۷/۹۰ ۹۰/۷/۲۶ ۹۰/۷/۲۰ 90/8/2 ۲۳/۸/۹۰ 90/9/7   ۹۰/۹/۸ 90/9/21	لیست مشخصات همکاران (ایمیل) ارسال برنامه سالانه (۶ برگ ) رونوشت نامه درخواست تهیه پاور پوینت و نمونه سوال درس عربی تماس تلفنی با گروه استان  برگزاری کارگاه آموزشی دبیران جدید الاستخدام(پیامک -بدون مستندات) آدرس وبلاگ + رونوشت نامه فراخوان طرح درس ارسال درصد قبولی خرداد ۹۰ (ایمیل) صورتجلسه گروه(90/8/29)+لیست شرکت کنندگان در کارگاه عربی 1
14	گل تپه	۹۰/۸/۲ 30/8/90	تماس تلفنی با گروه استان برنامه سالانه (یک برگ)لطفا کامل شود-
15	لالجین	۹۰/۷/۱۴ ۹/۸/۹۰ 90/8/30 90/8/30	لیست اسامی همکاران از طریق اداری اعلام آدرس وبلاگ(ایمیل و پیامک) تماس تلفنی با گروه استان (7مورد) بازدید از وبلاگ گروه استان و ارائه توضیح در مورد برنامه عملیاتی سالانه تماس تلفنی
16	ملایر	90/8/30 90/9/7 ۹۰/۹/۲۸	ارسال 4 برگ فرم بازدید از مدارس شهرستان ارسال 4 برگ فرم بازدید از مدارس شهرستان ارسال فرم مشخصات همکاران(۲ برگ)
17	ناحیه 1 همدان	90/7/11 ۹۰/۸/۲ 90/8/30     ۹۰/۸/۳۰ 90/9/7 90/9/21 ۹۰/۹/۲۸	گزارش سازماندهی2-مشخصات همکاران3-فرم بازدید از مدارس برنامه عملیاتی سالانه در ۴ برگ +اصل فایل ها درصد قبولی درس عربی در سال تحصیلی 89/90+اصل فایل ها ارتباط تلفنی و حضوری با گروه استان (بیش از ۱۰ بار)   ارسال سوالات تالیفی درس 10 عربی اول 3 برگ فرم بازدید از مدارس ناحیه صورتجلسه گروه (۶/۹/۹۰)+ ۱ برگ بازدید از مدارسه نور دانش+تولید الکترونیکی عربی ۲ عمومی و خلاصه قواعد این کتاب
18	ناحیه 2 همدان	۱۸/۷/۹۰ 90/8/2 ۹۰/۸/۲ 90/8/30 90/9/7 90/9/21 ۹۰/۹/۲۸	برنامه سالانه تماس تلفنی با گروه استان (دو مورد) لیست اسامی همکاران (ایمیل) فرم بازدید گروه رونوشت دو برگ نامه به مدارس(طرح سوال+تهیه لوح فشرده آموزشی) صورتجلسه گروه (جلسه اول تاریخ 90/9/2)+نظرات همکاران ارسال سوال توسط خانم ورمزیار + بررسی سوال خانم مجیدی و خانم بادامی+ ۲ برگ فرم بازدید از مدارس
19	نهاوند	90/7/11 90/8/23 90/8/23 90/8/23 90/9/7 ۹۰/۹/۷	مشخصات همکاران برنامه عملیاتی سالانه در11برگ بازدید از مدارس یک مورد تماس تلفنی(چندین مورد) تماس تلفنی نمونه سوالات عربی دوم عمومی و سوم انسانی برگردان شعر از آقای شهبازی

گروه آموزشی زبان عربی استان

برنامه دبیرخانه عربی راهبری درس عربی

فوری

با احترام

در راستای انجام دقیق وسریع برنامه های دبیر خانه محترم درس عربی، ازهمکاران محترم انتظار می رود موارد درخواستی ذیل را با عنایت به تاریخ ذکر شده به گره آموزشی درس عربی استان ارسال نمایند.

1- طراحی سؤال استاندارد: سال دوم ریاضی -تجربی «درس دوم،اعراب فرعی».

2- طراحی سؤال استاندارد: سال سوم انسانی«درس های پانزدهم وشانزدهم»

مهلت ارسال : حداکثر تا هفته اول آذر

3-تهیه لوح فشرده آموزشی از کتاب اول عمومی و دوم و سوم ریاضی -تجربی

مهلت ارسال : 1390/9/30

معرفی مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

با سلام و احترام

به اطلاع همکاران و بازدیدکنندگان عزیز می رساند مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه که سالهاست (از سال ۱۳۸۵)در زمینه ی نشر معارف دینی زیر نظر حوزه علمیه اصفهان فعالیت می نماید به تولید محتوای الکترونیکی کتب متعدد و فراوانی اقدام نموده است و بیشتر این تولیدات را رایگان در اختیار علاقمندان قرار داده است لذا توصیه مینماییم برای دریافت نرم افزارها و کتب متنوع (علمی ، ادبی ، داستانی ، رایانه ای ، بهداشتی ، فرهنگ لغت و ....) به این سایت که لینک آن را در قسمت پیوندهای روزانه درج کرده ایم مراجعه نمایید و دیگران را نیز به بازدید از این سایت توصیه فرمایید

سایت: www.ghaemiyeh.com

فروشگاه اینترنتی: www.eslamshop.com
تلفن: [phone])
فکس: [phone] (0311)
با تشکر - گروه زبان و ادبیات عربی استان

نظریة التناصّ فی النقد الأدبی المعاصر

التناص مصطلح یرادفه (التفاعل النصی – المتعالیات النصیة) وقد شاب هذا المفهوم إشكالیة فی المصطلح، قدّمت له المدارس النقدیة فی نشاطها نظریاً وتطبیقیاً. یعتبر رولان بارت حامل لواء النقد الجدید، ذلك أن كتابه "عن راسین" كان حدثاً مهماً لاكتشاف النقد الجدید بعدما دار حوله نقاشات وسجالات عدیدة. وهناك جماعة اسمها "تیل –كل" باسم المجلة التی التفوا حولها، وقد كان لها مكان مرموق فی النقد أثارت فیه جدلاً فی النقد المعاصر، حیث استقطبت عدداً من المفكرین. 

 ونشرت مجلتها التی أصدرها فیلیب سولرز 1960 م فی باریس، وكانت السمة العامة لهذه المجلة رفض المناهج التقلیدیة، والإیمان بخلق نقد علمی یتخطى الحرفی والشكلی والبنیویی، وتخلّى كتّابها عن المفهوم المهیمن بإظهارشخصیة المبدع وإبراز عالمه الواقعی، لأن الكتابة فی وظیفتها الإبداعیة لیست تمثیلاً. فاللغة على حدّ تعبیر جولیا كریستیفا ذات طابع غیر قواعدی.

 یرجع السبق والأولویة فی ولادة مصطلح (التناصّ) إلى جولیا كریستیفا 1969 م. وقد استنبطته من باختین فی دراسته لدوستیوفسكی 1963م ورابلیه 1965م. ومن ثم احتضنت هذا المصطلح البنیویة الفرنسیة وما بعدها من اتجاهات سیمیائیة وتفكیكیة فی كتابات كریستیفا ورولان بارت وتودوروف...إلخ وجاء القول بالتناصیة بعد تراكمات نقدیة أثارها نقاد أفادوا أن دراسة الأدباء لا یمكنها أن تفی بالغرض فی إطارهم وحدهم، فمعرفة الجدید مرتبطة بمعرفة القدیم، وأكثر المبدعین أصالةً من كان فی تكوینه رواسب من الأجیال السابقة. فأتت الدراسة التناصیة لمعرفة الماضی الممتد فی النص والحاضر المتسرّب إلیه. ففی الحدث الأدبی ثلاثة عناصر: (الفاعل –الكاتب والفاعل –المتلقی والنصوص السابقة التی تحدّد الفضاء المنتمی ٍإلى نص ما) فكل خطاب یكرر آخر، ویشیر أن الفضل فی بزوغ هذه الظاهرة یعود إلى الشكلانیین الروس، ویعتبر تودروف أن الخطاب الذی لا یستحضر شیئاً ممن سبقه هو خطاب أحادی القیمة، والخطاب الذی یستحضر شیئاً فی بنائه من نماذج سابقة هو خطاب متعدد القیمة.

 یأتی التناص صوتاً لنصوص سابقة، بحیث یكون النصّ المتناصّ خلاصته نصوص تنمی الحدود بینها، ویتم صیاغتها بشكل جدید. فهو علاقة تفاعل بین نصوص سالفة أو معاصرة ونصّ ماثل.أو هو تعالق نصوص مع نص. یقول تودوروف: إن كلّ نص هو امتصاص وتحویل لكثیر من النصوص، والنصّ الجدید إعادة إنتاج لنصوص وأشلاء نصوص معروفة، سابقة أو معاصرة قابعة فی الوعی واللاوعی الفردی والجماعی. إن علاقة النص بما سبقه تضاعف العلاقة بین الكاتب والقارئ بحیث یهتم القارئ بالحوار الذی بدأه المؤلف مع أعمال معاصریه أو سابقیه، وعندما یبدو صوت المؤلف المصدر الوحید لما یقوله فإن النص ینتصر، فلم یبق من النص السابق إلا المادة وغاب الأصل الذی لا یدركه إلا ذوو الخبرة والمران فی قراءة النصوص. یقول لیتشر: إن النص لیس ذاتاً مستقلة، إنما سلسلة من العلاقات مع نصوص أخرى، فشجرة نسب النص غیر تامة من المقتطفات المستعارة شعوریاً ولا شعوریاً. من قول لیتش السابق نلاحظ أن النص هو تداخله مع نصوص أخرى فلا حدود للنص، ولا حدود بین نص وآخر –فالكاتب یكتب نصّه- على حد تعبیر هارولد بلوم- تحت تأثیر الهوس الذی یمارسه النصّ السابق كعقدة أودیبیة تدفع الكاتب إلى السیر على منوال النص الأول والتمرّد علیه فی آن. 

 ویطرح التناصّ مسألة استقلالیة النص أو تبعیته، وقد ركّز النقد الغربی على تبعیة النص لسیاقه النفسی والتاریخی والاجتماعی، فجاء النقد المعاصر لیؤكد عدم استقلال النص الأدبی، لكنه لا یمارس التبعیة بالمعنى التقلیدی، فالنص له صلة بنصوص سابقة، لكنه لا یسعى إلى كشفها. ویتحدد التناص فی الشكل والمضمون معاً. وهو نوعان: داخلی وخارجی، فالداخلی هو حوار النص فی تناسله، ففیه المنطلقات والأهداف والحوار المباشر وغیر المباشر.

 أما التناص الخارجی فهو حوار بین نص ونصوص أخرى متعددة المصادر والوظائف. لقد اعتبرت البنیویة النص بنیة مغلقة، وجاء التناص لیقرَّ بالبنیة المفتوحة والمتحركة والمتجددة، وتحطیم بنیة النص ونظمه اللذین قالت بهما البنیویة، فقد ركّزت البنیویة على ثنائیة (القارئ/الكاتب) والكاتب الفعلی للنص هو القارئ. لكن التناصّ فكّ هذه الاشتباكات وحدد الأصوات المترددة فی جنبات النص وتراكیبه، وأعادها لأصحابها السابقین أو المعاصرین. لكنّ هذا لا یعنی أن البنیویین تمسكوا بالمغلق تماماً. 

 فمنهم من تخطّى هذه الممارسة النقدیة إلى مجال أرحب مثل تودروف، رولان بارت، ریفاتیر...وغیرهم مثل آریفیی الذی تبنّى مقولات الشكلانیین الروس والبنیویین بعدم مرجعیة النص، وقال بتعدیل هذه الحقیقة، لأن النصّ یملك دلیلاً مرجعیاً وهناك علاقات مع الواقع الخارجی. فالنص یحمل فی طیاته نصاً آخر. وتبنّى تودوروف التناصَّ كمرتبةٍ من مراتب التأویل.

 ویرى رولان بارت أن كل نصّ هو تناصّ، فكل نص نسیجٌ من استشهادات سابقة والتناصیة هی قَدَرُ كل نص مهما كان جنسه. أشرنا أن كریستیفا كان لها السبق فی ولادة مصطلح التناص على الرغم من أنه ورد لدى باختین الذی یسمیه "التفاعل السوسیولفظی"، لكنها (كریستیفا) أعطت لهذا المصطلح بُعده النقدی والأدبی فی كتاباتها التی نشرتها مجلة (تیل – كل) وأعیدت فی كتابیها: (السیمیاء – نص الروایة) معتمدة على دراسة باختین لدوستیوفسكی ورابلیه، ففی النص تناص یمارسه الكاتب بوعی أولا وعی، كما أن القراءة تثیر لدى المتلقی خبراته وذكریاته السابقة، وهذا الحوار بین النص وكاتبه والنص ومتلقیه (الدیالوج) والبیشخصیة (ما یدور بین شخصین أو أكثر) تسمیه كریستیفا بـ (التناصّ أو التناصیّة). 

 لقد أفادت كریستیفا من دراسات (باختین) الذی میّز بین محورین (الحوار – التضاد) اللا ممیّزین لها بدقّة، فالتناص كما أشارت هو تلاقی النصوص وكل نص هو قطعة فسیفسائیة من الاقتباسات والاستشهادات، وكل نص هو امتصاص وتحویل لنصوص ٍ أخرى.

 كما أفادت كریستیفا من دی سوسور فی البحث عن النص الغائب فی فضاء اللغة الشعریة وقد أسماه: (القلب المكانی أو البراغرام).

 واعتبرت أن الملفوظ الشعری مجموعة ثانویة من بین مجموعة أكبر هی فضاء النص،والمدلول الشعری تلتقی فیه أنماط متعددة، وقد مثّلتْ للتناص الشعری بلوتریامون مشیرةً إلى أن اللغة الشعریة لا نهائیة الشیفرة بخلاف الكاتب الذی هو نهائی ومغلق، والنص الأدبی مزدوج (كتابة/قراءة).فالمكتوب مقروء، ثم یتحوّل المقروء إلى مكتوب، ویتشكّل التحاور النصی بین الاثنین معاً مما ینتج نصوصاً جدیدة. وقد اعتنى (جیرار جینیت) بالتعالی النصی. كنوع من المعرفة الذی یرصد العلاقات الخفیة والواضحة لنص مع نصوص أخرى. وهذا التعالی النصی یعنی عنده الوجود اللغوی ویضّمن المحاكاة وعلاقة التغییر والمعارضة والمحاكاة الساخرة.

 وینصر التناصّ عنده فی نمطین: الأول عفوی، والثانی یعتمد على الوعی والقصد، فتأتی الإشارة إلى النص الآخر إشارة واضحة تصل إلى درجة التنصیص. وقد حدّد جینیت التعالی النصی فی خمسة أنماط: 1-التناص: العلاقة بین نصین أو أكثر. 2- المیتا نص: ما وراء النص، وفیه یتم الحدیث عن نص آخر دون ذكره 3- النص الأعلى: علاقة تحویل ومحاكاة بین نص أعلى ونص أسفل 4- المناصّ: فی العنوانین والمقدمات، وكلمات الناشر والصور.. 5- جامع النصّ: یتضمن مجموعة الخصائص التی ینتمی إلیها كل نص (روایة، قصة، شعر..). وقد أفرد كتاباً مستقلاً لكلّ نمط من الأنماط السابقة، فالنمط الأول-مثلاً- فی كتاب (معماریة النص) 1986م..

 لقد عنیت الدراسة الأدبیة والنقدیة بمصطلح التناص، وهاجر فی بدایة السبعینیات إلى أمریكا. وتبنّى المنتدى الدولی للبویطیقیا بإسهام (ریفاتیر) 1979م مصطلح التناص، إلا أن كریستیفا قد انصرفت عن الاهتمام بالواقع التاریخی للخطاب وتخلّت عن مصطلح التناص 1985م واستخدمت مصطلحاً بدیلاً أسمته: (المناقلة أو التنقلیّة) تقول: بما أنّ هذا المصطلح (التناص) استخدم فی المعنى المبتذل (نقد مصادر نص ما) فإننا نفضّل علیه مصطلح المناقلة. وقد وردت عدة مفاهیم لمصطلح التناص نوردها كما یلی:

 1- التناص: ولد على ید كریستیفا فی مجلة (تیل- كل)

2- التفاعل النصی: یتم بین بنیة النص والبنیات النصیة، وقد یكون ضمنیاً.

3- المناص: یوجد فی العنوانین، وكلمات الناشر، والصور، والمقدمات..

4- التناصّیة: تنبنی العلاقات على أمور تتعلق بالبنیة والفضاء الإبداعی. 

5- البنیات النصیة: یأتی النص ضمن بنیة نصیة سابقة أو معاصرة للكاتب.

6- التعالق النصی: النص اللاحق یكتب السابق بطریقة جدیدة. 

7- المتناصّ: یستوعب النص عدداً من النصوص سواء كانت فی ذاكرة الكاتب أو القارئ.

8- المصاحبات الأدبیة: استشهادات تدخل فی بنیة النص.

9- المتعالیات النصیة: ما یجعل نصاً یتعالق مع نصوص أخرى بشكل مباشر أو ضمنی.

 http://www.almolltaqa.com/vb/showthr...416#post213416

المراجع:

1- النقد والدلالة، محمد عزام 

2- النص الغائب، محمد عزام 

3- مفهومات فی بنیة النص، ترجمة د. وائل بركات.

4- العلاماتیة وعلم النص، ترجمة الدكتور منذر عیاشی.

لیست اسامی و شماره تماس سرگروه های محترم آموزشی درس عربی استان همدان

شماره تماس	مدرک تحصیلی	نام و نام خانوادگی	شهرستان /ناحیه/منطقه	ردیف
09188164790	ارشد عربی	حمید سراقی	اسد آباد	1
09183127704	لیسانس عربی	قاسم نعمتی	بهار	2
09183521497	لیسانس عربی	سید امر ا..میرزا جانی	تویسرکان	3
09382489711	ارشد عربی	محسن قاسمعلی	رزن	4
09188195166	لیسانس	علی محققی	فامنین	5
09188178797	ارشد عربی	داوود فلاحی	کبودراهنگ	6
09188528943 09353370706	ارشد عربی ارشد عربی	حمید شریفی مریم کاظمی	ملایر	7
09183510847	ارشد عربی	محمد رضا سوری	نهاوند	8
09183518501	لیسانس عربی	ولی ا.. یاری	جوکار	9
09183529705	لیسانس عربی	عبداله کیانی	خزل	10
09183530083	لیسانس عربی	محمد مومنی	سامن	11
09188167303	لیسانس عربی	حسین تقوایی نژاد	قروه درجزین	12
09183500864	لیسانس عربی	زهره سامنی	قلقلرود	13
09188503638	ارشد عربی	محمد علی ترکمان عزیزی	گل تپه	14
09183191690	ارشد عربی	هاجر سهرابی	لالجین	15
09183189571	ارشد عربی	صمد رحمانی	ناحیه 1 همدان	16
09183132327	ارشد عربی	طیبه باب الحوائجی	ناحیه 2 همدان	17